පාර්ලිමේන්තුවේදී ජනපති තෝරන්නේ මෙහෙමයි

0
21

ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු ඉතිහාසයේ ප්‍රථමවරට පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණය තුළ ජනාධිපතිවරයා තේරීමේ ඡන්ද විමසීම මෙම මස 20 වැනිදා පැවැත්වේ.

1981 අංක 2 දරන ජනාධිපතිවරයා තෝරාපත් කර ගැනීමේ විශේෂ විධිවිධාන පනත යටත් පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණය තුළ ජනාධිපතිවරයා තෝරාපත් කර ගැනීමේදී මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව වෙත පැවරී ඇති කාර්යභාරය පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා විසින් කිරීමට නියමිතව ඇත.

ලබන 20 වැනිදා පාර්ලිමේන්තුවේ පැවැත්වෙන ඡන්ද විමසීමේදී මන්ත්‍රිවරුන්ට එක් එක් අපේක්ෂකයා වෙනුවෙන් මනාප ප්‍රකාශ කිරීමේ අවස්ථාවක්ද පවතින බව 1981 අංක 2 දරන ජනාධිපතිවරයා තෝරාපත් කර ගැනීමේ (විශේෂ විධිවිධාන) පනතේ සඳහන් වේ.

 ව්‍යවස්ථාවේ 38 වැනි ව්‍යවස්ථාවේ (1) වැනි  අනු ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාරව ජනාධිපති ධුරය හිස් වූ අවස්ථාවක ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 40 වැනි ව්‍යවස්ථාව මඟින් දක්වා ඇති පරිදි ධුරය හිස් වූ ජනාධිපතිවරයාගේ ධුර කාලයෙන් ඉතිරි කාලය තුළ පමණක් ධුරය දැරීමට පාර්ලිමේන්තුව විසින් එහි මන්ත්‍රිවරුන් අතුරෙන් ජනාධිපති ධුරයට තෝරා පත්කර ගනු ලැබීමට සුදුසුකම් ඇති යම් මන්ත්‍රිවරයකු ජනාධිපතිවරයා ලෙස තෝරා පත්කර ගත යුතුය.

මෙහිදී මෙම තෝරා පත් කරගැනීම 1981 අංක 2 දරන ජනාධිපතිවරයා තෝරාපත් කර ගැනීමේ (විශේෂ විධිවිධාන) පනතේ විධිවිධාන අනුගමනය කරමින් සිදු වේ.

විශේෂයෙන්ම මෙම ක්‍රියාවලිය පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයාගේ මූලිකත්වයෙන් සිදු වන අතර මෙම ඡන්ද විමසීමේදී කථානායකවරයාටද ඡන්දයක් හිමිවේ. එසේම මෙම ක්‍රියාවලිය සඳහා පාර්ලිමේන්තුව දින 3ක් රැස්වීම සිදුවේ.

මේ අනුව පනතේ දක්වා ඇති විධිවිධාන යටතේ පහත පියවර අනුගමනය කරමින් මෙම තෝරා පත්කර ගැනීම සිදුවේ.

• මෙහිදී ජනාධිපති ධුරය හිස් වූ දිනට පසුව හැකි ඉක්මනින්ද එසේම එදින සිට මාසයක් නොඉක්මවිය යුතු පරිදිද එම තෝරා පත් කර ගැනීම කළ යුතුය.

• ඒ අනුව එම පුරප්පාඩුව ඇති වී දින තුනක් ඇතුළත පාර්ලිමේන්තුව කැඳවිය යුතු අතර එහිදී පාර්ලිමේන්තුව රැස්වීම සඳහා නියමිත දිනය සහ වේලාව පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා  විසින් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රිවරුන්ට  දැනුම් දීම සිදුවිය යුතුය.

 එසේ පාර්ලිමේන්තුව රැස්වූ විට ජනාධිපති ධුරයෙහි පුරප්පාඩුවක්  ඇති වී තිබෙන බව පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා විසින් පාර්ලිමේන්තුවට දන්වා සිටිය යුතු අතර ඒ අනුව එම රැස්වීමේ දිනයෙහි සිට පැය 48කට කලින් නොවන්නාවූ සහ දින 7කට පසු නොවන්නා වූ දිනයක ජනාධිපති ධුරය සඳහා නාමයෝජනා භාර ගන්නා දිනයක් සහ වේලාවක්  පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා විසින් නියම කළ යුතුව ඇත.

නාමයෝජනා භාර ගැනීම සඳහා නියම කළ දිනයේ දී පාර්ලිමේන්තුව රැස් විය යුතු අතර මහලේකම්වරයා තේරීම්භාර නිලධාරියා වශයෙන් ක්‍රියා කිරීම සිදුවේ. ඒ අනුව මෙදින ජනාධිපති ධුරය සඳහා තෝරාපත් කර ගැනීමට යම්  මන්ත්‍රිවරයකුගේ නමක් යෝජනා කිරීමට අපේක්ෂා කරන සෑම මන්ත්‍රිවරයකුම තමා විසින් එසේ යෝජනා කරනු ලබන මන්ත්‍රිවරයා තෝරා පත් කර ගනු ලැබුවහොත්, ජනාධිපති ධුරයෙහි සේවය කිරීමට ඔහු කැමැති බවට ලිඛිත එකඟත්වයක් කලින් ලබාගෙන තිබිය යුතුය. එසේම අපේක්ෂකත්වයට යෝජනා වූ මන්ත්‍රිවරයා එදින පාර්ලිමේන්තුවේ සිටිය යුතුය.

මෙහිදී ජනාධිපති ධුරය සඳහා එක් මන්ත්‍රිවරයකු පමණක් එසේ යෝජනා කරනු ලැබ ස්ථිර කරනු ලැබුවේ නම් පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා විසින් එම මන්ත්‍රිවරයා  ජනාධිපති ධුරය සඳහා තෝරා පත්කර ගත්  බව ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබිය යුතුය. එක් මන්ත්‍රිවරයකුට වඩා වැඩි දෙනකු මෙසේ යෝජනා කරනු ලැබ ස්ථිර කරනු ලැබුවේ නම් ඡන්ද විමසීමක් සඳහා දිනයක් සහ වේලාවක් පාර්ලිමේන්තුව විසින් නියම කළ යුතුය. එම දිනය නාම යෝජනා පත්‍ර භාර ගැනීමේ වේලාවෙන් පැය 48කට පසුව වූ දිනයක් නොවිය යුතුය.

ඉන්පසුව ඡන්ද විමසීම සඳහා නියම කළ දිනයේදී පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා තේරීම්භාර නිලධාරියා වශයෙන් කටයුතු කළ යුතු අතර ඡන්දය දීම ආරම්භ කිරීමට පෙර ඔහු විසින් හිස් ඡන්ද පෙට්ටිය හෝ හිස් ඡන්ද පෙට්ටි මන්ත්‍රිවරුන්ට පෙන්වා ඒවාට මුද්‍රා තැබිය යුතුය. මේ අනුව ඡන්දය දීම ආරම්භ කළ විට තේරීම්භාර නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කරන මහලේකම්වරයා විසින් කථානායකවරයා ඇතුළු එක් එක් මන්ත්‍රිවරයාගේ නම අඬගසනු ලැබිය යුතු අතර එම එක් එක් මන්ත්‍රිවරයා තේරීම්භාර නිලධාරියාගේ මේසය වෙත ගොස් ඡන්ද පත්‍රිකාවක් ලබාගෙන ඡන්දය සලකුණු කළ යුතුය. ඉන්පසු එය ඡන්ද පෙට්ටියට දැමිය යුතුය.

එසේම මන්ත්‍රිවරයකු විසින් අනවධානයෙන් ඡන්ද පත්‍රිකාවක් නරක් කරන ලද්දේ නම් එය තේරීම් භාර නිලධාරියාට ආපසු දිය හැකි අතර මේ පිළිබඳ තේරීම් භාර නිලධාරියා සෑහීමකට පත්වන්නේ නම් වෙනත් ඡන්ද පත්‍රිකාවක් ඔහුට දිය යුතුය. තවද එම නරක් වූ ඡන්ද පත්‍රිකාව තේරීම් භාර නිලධාරියා විසින් නොපමාවම අවලංගු කළ යුතුය. මෙහිදී නම අඬගැසූ විට ඡන්දය නොදුන් යම් මන්ත්‍රිවරයකුගේ නම ඡන්දය දීම අවසන් කළයුතු වෙලාවට පෙර දෙවන වරටත් අඬගසන අතර එහිදීද එම මන්ත්‍රිවරයා ඡන්දය නොදෙන්නේ නම් ඔහු ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියා ලෙස  සලකනු ලැබේ.

• මේ අනුව එක් මන්ත්‍රිවරයකුට එක් ඡන්දයක් පමණක් හිමි වන අතර ඡන්දය දෙන අපේක්ෂකයාගේ නම ඉදිරියෙන් ඇති කොටුවෙහි “1” යන ඉලක්කම යෙදීම මඟින් ඡන්දය සලකුණු කිරීම සිදුකළ යුතුය. මෙහිදී අපේක්ෂකයන් කිහිප දෙනකු යෝජනා වී ඇති අවස්ථාවක මනාප සලකුණු කිරීමටද අවස්ථාව පවතී. ඒ අනුව ඉදිරිපත්වී ඇති අපේක්ෂකයන් ගණන අනුව අනෙකුත් ඡන්ද අපේක්ෂකයන්ගේ නම් ඉදිරියේ ඇති කොටු තුළ 2,3 ආදී ලෙස මනාපයන් අනුපිළිවෙළ අනුව යෙදිය හැකිය.

• මෙසේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව ඡන්ද ගණන් කිරීම සිදුවේ. ඡන්දය ගණන් කරන ස්ථානයට යම් අපේක්ෂකයකු පැමිණීමට කැමැති නම් ඔහුට ඒ සඳහා අවස්ථාව හිමිවන අතර නැතහොත් තමා නියෝජනය කිරීමට වෙනත් මන්ත්‍රිවරයකු එම ස්ථානයට යෑමට පත්කිරීමට එම අපේක්ෂකයාට හැකිය.

දෙන ලද වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් දෙකෙන් එකකට වැඩි ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් යම් අපේක්ෂකයකු ලබා ගන්නේ නම් එම අපේක්ෂකයා ජනාධිපති ධුරයට තෝරා පත් කරගත් බව මෙහිදී තේරීම්භාර නිලධාරියා එනම්, පාර්ලිමේන්තුවේ මහලේකම්වරයා විසින් නොපමාව ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබිය යුතුය.

• එසේම දෙන ලද වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් දෙකෙන් එකකට වැඩි ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් කිසිම අපේක්ෂකයකුට ලැබී නොමැති අවස්ථාවල  සටහන් කර ඇති දෙවන, තෙවන ආදී මනාප පරික්ෂා කිරීම සිදුවේ. මෙහිදී අවම මනාප ලබා ගත් අපේක්ෂකයන් ඉවත් කරමින් ඔවුන්ට දෙන ලද දෙවන මනාප ගණන් කරයි.

ගණනය කිරීමේදී වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් දෙකෙන් එකකට වැඩි ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් කිසිම අපේක්ෂකයකු විසින් ලබාගෙන නොමැති අවස්ථාවකදී එකී ගණන් කිරීමේ දී බහුතර ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් ලබා ගෙන ඇති අපේක්ෂකයා ජනාධිපති ධුරයට තෝරා පත් කර ගත් බව තේරීම්භාර නිලධාරියා විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලබයි.

එසේම අපේක්ෂකයන් දෙදෙනකු හෝ කිහිප දෙනකු අතර ඡන්ද සමාන වූ විට කුසපත් ඇදීමක් සිදු වේ.